Open Access (OA, otwarty dostęp) to wolny, bezpłatny, ale też powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp do danych i publikacji elektronicznych o charakterze naukowym i edukacyjnym. Każdy użytkownik sieci ma prawo czytać, kopiować, drukować, rozpowszechniać, indeksować, cytować oraz przeszukiwać zasoby otwarte, w tym pełne teksty artykułów opublikowanych w modelu Open Access, bez ograniczeń finansowych, prawnych i technicznych, przy zachowaniu praw autorskich.

Deklaracja Berlińska z 2004 definiuje otwarty dostęp do zasobów jako możliwość wykorzystania nieograniczonych źródeł wiedzy i dziedzictwa kulturowego, która powinna być aprobowana przez społeczność naukową.

Rozróżnia się dwa główne modele ruchu Open Access:

1. repozytoria - tzw. zielone podejście: archiwizacja kopii własnej pracy w otwartych archiwach
2. czasopisma otwarte - tzw. złote podejście: publikowanie w czasopismach naukowych z otwartym dostępem

3. otwarte materiały edukacyjne
4. biblioteki cyfrowe i inne zasoby otwarte

Stosowanie w w/w serwisach standardowego opisu bibliograficznego oraz oprogramowania zgodnego z protokołem OAI-PMH powoduje, że metadane są indeksowane przez wyszukiwarki ogólne i naukowe. Powstały również wyspecjalizowane zintegrowane wyszukiwarki zasobów OA.

Ruch Open Access w liczbach:

• OpenGate rejestruje 6102 czasopisma OA
• Directory of Open Access Journals notuje 4443 recenzowane czasopisma otwarte, w tym 72 polskie
• 1520 – liczba repozytoriów wg Directory of Open Access Repositories
• ponad 23 mln rekordów rejestruje centralny katalog zasobów otwartych OAIster

Więcej o Open Access w Serwisie EBIB

aktualizacja: 16.11.09
oprac. LDW